ปัจจุบันผู้ใช้น้ำมันทุกประเภทต้องจ่ายเงินเข้ากองทุนนี้ลิตรละ 0.25 บาท (ยกเว้นน้ำมันเตาลิตรละ 0.07 บาท) จากข้อมูลพบว่า ในปี 2556 คนไทยการใช้น้ำมันปีละ 4.2 หมื่นล้านลิตร ดังนั้นจึงมีเงินไหลเข้าสู่กองทุนนี้ปีละประมาณ 1 หมื่นล้านบาท กองทุนเพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงาน ไม่ใช่ “กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง” ซึ่งออกตามคำสั่งนายกรัฐมนตรีที่ 2/2546 ปัจจุบันกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงเรียกเก็บจากผู้เติมน้ำมันดีเซลและแก๊สโซฮอล์ (อี10) ลิตรละ 1.70 และ 4.25 บาท ตามลำดับ (หมายเหตุ มีการเก็บจากผู้ใช้น้ำมันชนิดอื่นด้วย แต่ไม่ขอกล่าวถึงในที่นี้ แล้วนำไปชดเชยน้ำมันอี 85 ถึงลิตรละ 8.23 บาท โดยไม่มีคำอธิบายว่า ทำไมราคาเอทานอลในประเทศไทยจึงแพงกว่าราคาตลาดโลกถึงลิตรละเกือบ 10 บาท) คนทั่วไปให้ความสนใจกับกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง เพราะมีการถกเถียงกันถึงเรื่องความไม่เป็นธรรมใหญ่ๆ 2 ประการ คือ (1) มีการเก็บเงินจากผู้ซื้อน้ำมันมาชดเชยให้ผู้ใช้ก๊าซแอลพีจี และ (2) ให้ผู้ใช้แอลพีจีในอุตสาหกรรมปิโตรเคมีจ่ายเงินเข้ากองทุนเชื้อเพลิง 1 บาท ในขณะที่ผู้ใช้แอลพีจีในภาคอุตสาหกรรมอื่นต้องจ่ายเข้ากองทุนถึงลิตรละ 11 บาทต่อกิโลกรัม ในขณะที่กองทุนเพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงาน (ต่อไปจะเรียกว่า “กองทุนอนุรักษ์พลังงาน”) คนยังไม่ได้ให้ความสนใจเท่าที่ควร ผมเริ่มสนใจ กองทุนอนุรักษ์พลังงาน ก็เพราะมีผู้ตั้งคำถามเชิงเสนอแนะในวงสัมมนาแห่งหนึ่งว่า องค์กรภาคประชาชนที่ทำงานเพื่อรณรงค์เกี่ยวกับการส่งเสริมพลังงานหมุนเวียนน่าจะขอทุนสนับสนุนจากกองทุนอนุรักษ์พลังงานมาทำกิจกรรมบ้าง แต่เมื่อลงมือสืบค้นข้อมูลก็ได้พบสิ่งแปลกๆ หลายประการซึ่งผมจะค่อยๆนำเสนอ ดังต่อไปนี้ จากข้อมูลที่หาได้จากเว็บไซต์ของสำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (มีข้อมูลเริ่มต้นตั้งแต่ปี 2545 จนถึงปัจจุบัน แต่เนื่องจากข้อมูลมีจำนวนมากและอยู่ในลักษณะที่ไม่เอื้อต่อการทำความเข้าใจ ผมจึงเลือกเสนอเฉพาะการเก็บจากน้ำมันดีเซลอย่างเดียว) ผมได้นำมาสรุปได้ดังกราฟข้างล่าง (1) ตั้งแต่ปี 2545 จนถึง 2549 มีการเก็บเงินเข้ากองทุนอนุรักษ์พลังงานในอัตราเท่ากันคือลิตรละ 0.04 บาท โดยที่ราคาน้ำมันดีเซลที่หน้าปั๊มลิตรละประมาณ 15 บาท (หรือร้อยละ 0.3 ของราคาหน้าปั๊ม) ในขณะที่ราคาหน้าโรงกลั่นประมาณ 9 บาท (2) ในปี 2550 ได้เพิ่มขึ้นเป็น 0.07 บาทต่อลิตร แต่ในวันที่ 20 พฤศจิกายน 2551 ในรัฐบาลสมชาย วงศ์สวัสดิ์ ได้เพิ่มขึ้นเป็น 0.75 บาท หรือเพิ่มขึ้นกว่า 10 เท่าตัว ในขณะที่ราคาหน้าปั๊มลิตรละ 22.24 บาท (หรือเก็บร้อยละ 3.4 ของราคาหน้าปั๊ม) (3) เมื่อรัฐบาลอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ ได้เข้ารับตำแหน่งตั้งแต่วันที่ 17 ธันวาคม 2551 ได้ลดอัตราการเก็บมาเหลือ 0.05 บาทในเกือบหนึ่งปีต่อมา (คือใช้เวลาเกือบหนึ่งปีกว่าจะลด) และเมื่อเก็บในอัตรา 0.05 บาทต่อลิตรอยู่ได้ประมาณ 11 เดือนก็กลับเพิ่มขึ้นเป็นลิตรละ 0.25 บาทจนถึงปัจจุบันนี้ | |||
อย่างไรก็ตาม โดยการใช้สามัญสำนึกพื้นฐาน เราก็พอสรุปได้ว่า การบริหารกองทุนอนุรักษ์พลังงานนี้ไม่มีหลักวิชาการ เพราะการเก็บเงินที่เพิ่มขึ้นกว่าสิบเท่าตัวอย่างทันทีทันใดนั้นน่าจะมีมาจากเหตุ 2 ประการเท่านั้น คือ ประเทศแพ้สงคราม ต้องการการบูรณะครั้งใหญ่เป็นการด่วน หรือประเทศตกอยู่ภายใต้อำนาจของคนที่ไม่ปกติ (ที่วิกลจริตหรือเป็นรัฐบุรุษ) เพราะไม่มีเหตุผล ไม่รับฟังความคิดเห็นของประชาชน และไม่มีใครให้ความสนใจ ฯลฯ ก่อนจะตั้งชื่อบทความนี้ ผมได้ค้นหาความหมายของคำว่า “แดนสนธยา” ว่าคือ “แดนที่เสมือนมีบางสิ่งบางอย่างที่ลึกลับ และมีปัญหาสลับซับซ้อนแอบแฝงให้น่าสงสัยอยู่มาก” ตรงเป๊ะเลยครับ ผมจึงเลือกใช้คำนี้ครับ พร้อมกับมีเหตุผลเพิ่มเติมดังจะกล่าวต่อไป ในขณะที่เราถูกเก็บเงินไปติดต่อกันมากว่า 20 ปี โดยเฉพาะในช่วง 5 ปีหลังสุดปีละประมาณหนึ่งหมื่นล้านบาท คำถามก็คือ ผลสัมฤทธิ์ของการอนุรักษ์พลังงานได้ผลดีมากน้อยแค่ไหน (ท่านนายกรัฐมนตรีคุยเมื่อคืนวันศุกร์ที่ผ่านมาว่า “ทหารเน้นถึงผลสัมฤทธิ์!”) คำว่า “อนุรักษ์พลังงาน” ตามพระราชบัญญัติฉบับนี้หมายถึง “ผลิตและใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพและประหยัด” ซึ่งเป็นความหมายที่ชัดเจนดีมากครับ แต่ปัญหาก็คือว่า ไม่ได้มีการประเมินผลและไม่มีตัวชี้วัดถึงผลความสำเร็จของการใช้เงินซึ่งรวมกันน่าจะมากกว่าหนึ่งแสนล้านบาท และไม่มีการเปิดเผยข้อมูล เพื่อให้เห็นภาพเชิงเปรียบเทียบอย่างคร่าวๆ ผมจึงขอนำเสนอตัวชี้วัดที่องค์กรหนึ่งได้จัดทำไว้ ตัวชี้วัดนั้นคือ“ความเข้มของการใช้พลังงานต่อรายได้ (Energy Intensity)” คือต้องการจะวัดว่า ถ้าต้องการสร้างรายได้ที่เท่ากัน (คือหนึ่งดอลลาร์สหรัฐที่มูลค่าในปี 2005) จะต้องใช้พลังงานเท่าใด แม้ว่ามันไม่ตรงกันนักกับเรื่องการอนุรักษ์พลังงาน เพราะมันเกี่ยวข้องกับความรู้ความสามารถในการทำงานของคนด้วย แต่อย่างน้อยก็พอได้เห็นเรื่องประสิทธิภาพและการประหยัดได้บ้าง ผลปรากฏ (ดังแผ่นภาพ) พบว่า นับตั้งแต่ปี 2543 เป็นต้นมา ค่าเฉลี่ยของความเข้มของการใช้พลังงานของชาวโลกโดยรวมและชาวเอเชียมีแนวโน้มดีขึ้นอย่างต่อเนื่อง แต่ของประเทศไทยนอกจากจะไม่ดีขึ้นแล้วกลับแย่ลง (ตัวเลขสูงกว่า หมายถึงการใช้พลังงานที่มากกว่าในจำนวนรายได้ที่เท่ากัน) | |||
ผมพยายามค้นดูงบรายรับรายจ่ายของกองทุนอนุรักษ์พลังงาน ในปี 2554 ก็ไม่พบอะไรดังปรากฏในแผ่นภาพที่ผมตัดมาให้ดู | |||
ในเว็บไซต์ของกองทุนอนุรักษ์พลังงาน มีคำอธิบายถึงความเป็นมา หลักธรรมาภิบาล และระเบียบต่างๆ แต่ไม่มีรายงานประจำปีซึ่งควรจะรวมไปถึงรายละเอียดของรายรับและรายจ่าย ตลอดจนการประเมินผลการดำเนินงานตามภารกิจหลักด้วย หลังจากมี คสช. ประธานคณะกรรมการกองทุนฯ ก็คือ เลขาธิการคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (พลเอกอุดมเดช สีตบุตร) โดยตำแหน่ง เมื่อวันที่ 14 สิงหาคม ที่ผ่านมา คณะกรรมการกองทุนฯ ชุดใหม่ก็ได้เห็นชอบ “ให้ใช้งบประมาณที่มาจากการขอยุติโครงการใน ปี 2557 ไปใช้ในโครงการพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงานให้เกิดประโยชน์เป็นรูปธรรมจำนวน 6 ชุด โครงการมูลค่ารวม 2,687 ล้าน” (ที่มา มติชนออนไลน์) ซึ่งโครงการดังกล่าว ได้แก่ (1) โครงการต้นแบบการบริหารจัดการโรงไฟฟ้า พลังงานก๊าซชีวภาพจากหลุมฝังกลบขยะขนาดเล็ก ในพื้นที่หน่วยงานกองทัพบกและกองทัพอากาศ เป็นโครงการนำร่อง ขนาด 4 เมกะวัตต์ (2) โครงการอนุรักษ์พลังงานและใช้พลังงานทดแทนพื้นที่เสียงภัยในประกอบไปด้วย 3 โครงการย่อยพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนใต้ (3) โครงการอนุรักษ์พลังงานและส่งเสริมการใช้พลังงานทดแทนในพื้นที่โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ และโครงการตามแนวพระราชดำริ เพื่อนำพลังงานทดแทนไปสาธิตใช้งานในพื้นที่โครงการ รวม 10 โครงการย่อย (4) โครงการส่งเสริมการผลิตไฟฟ้าด้วยพลังงานแสงอาทิตย์และใช้ในหน่วยงานด้านความมั่นคง ได้แก่ กองทัพบก กองทัพอากาศ สำนักงานตำรวจแห่งชาติ และกองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร (ขออภัย ผมหาอีก 2 โครงการไม่เจอครับ) นอกจากนี้ จากเว็บไซต์ของ “มูลนิธิพลังงานเพื่อสิ่งแวดล้อม” ซึ่งมีนายปิยสวัสดิ์ อัมระนันทน์ เป็นประธาน พบว่ากรมพลังงานทดแทนและการอนุรักษ์พลังงาน กระทรวงพลังงาน ได้นำเงินของกองทุนเพื่อการอนุรักษ์พลังงาน มาให้มูลนิธิพลังงานเพื่อสิ่งแวดล้อมบริหารร่วมกับอีกหนึ่งหน่วยงานจำนวน 500 ล้านบาท (ภายใต้โครงการส่งเสริมการลงทุนด้านการอนุรักษ์และพลังงานทดแทน ซึ่งมีหลักการและวิธีการขอรับทุนด้วย) นี่แค่โครงการเดียวนะครับ ผมได้เล่าถึงความไม่ชอบมาพากลของการเปลี่ยนแปลงอัตราการเก็บเงินเข้ากองทุนอนุรักษ์พลังงาน ตลอดจนได้แสดงความเห็นถึงการไม่ทำรายงานและการประเมินผลมาแล้ว ในตอนท้ายนี้ผมอยากจะแสดงความเห็นถึงการอนุรักษ์พลังงานในทัศนะของผม ผมเข้าใจว่า การอนุรักษ์พลังงานให้ได้ผลควรจะเน้นหรือให้ความสำคัญที่กระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชนซึ่งเป็นประเด็นทางสังคมมากกว่าความสำคัญทางเทคโนโลยี พูดอีกหนึ่งคือเน้นที่การใช้มากกว่าการผลิต จริงอยู่ครับ ประเด็นทางเทคโนโลยีก็มีความสำคัญที่จะต้องวิจัยและปรับปรุงให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น แต่หากประชาชนไม่ให้ความร่วมมือและไม่มีจิตสำนึกแล้วทุกอย่างก็ล้มเหลว เท่าที่ผมทราบ จากโครงการ Harvard Green Campus Initiative ของมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด กว่าที่จะได้รับการอนุมัติในแต่ละโครงการ ผู้ที่ทำงานในแต่ละอาคารเพื่ออนุรักษ์พลังงานจะต้องลงประชามติกันก่อนจึงจะได้โครงการไปทำพร้อมกับมีการกำหนดตัวชี้วัดด้วย โครงการอนุรักษ์พลังงาน น่าจะเป็นโครงการที่ลงทุนน้อยๆ แต่สามารถขยายผลให้เกิด “พลังอนุรักษ์ในคน” เพื่อขับเคลื่อนให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในวงกว้าง มันไม่ใช่โครงการที่คล้ายกับการแจกผ้าห่มซึ่งอีกไม่นานก็ต้องแจกกันใหม่ แต่มันควรจะเป็นโครงการที่สามารถขยายผลไปสู่การสร้างนโยบายของรัฐได้ เป็นโครงการที่สามารถสร้าง “ดีเอ็นเอใหม่ของสังคม” ที่มีจิตสำนึกเพื่อสาธารณะทั้งในปัจจุบันและในอนาคตที่ยั่งยืน ผมขอขยายความสักเล็กน้อย ตัวอย่างเช่น ที่มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตหาดใหญ่ ใช้ไฟฟ้าปีละประมาณ 150 ล้านบาท สิ่งที่กองทุนอนุรักษ์พลังงานควรจะทำก็คือ มาตกลงร่วมกันกับประชาคมในวิทยาเขตว่า ถ้าจะลดการใช้ไฟฟ้าลงมาสัก 10% หรือ 15 ล้านบาทต่อปี โดยทางกองทุนฯ จะสนับสนุนงบดำเนินการให้ 5 ล้านบาท และทางมหาวิทยาลัยสมทบอีก 5 ล้านบาท รายจ่ายที่ประหยัดได้สามารถนำไปใช้ในปีต่อๆไป พร้อมกับการค่อยๆลดการสนับสนุนและถอนตัวของกองทุนในระยะต่อๆ ไป ลองจินตนาการดูว่า ถ้าประชาคมมีส่วนร่วมตั้งแต่ต้น แล้วผ่านกระบวนการประชามติคล้ายๆ กับที่ชาวสกอตแลนด์เพิ่งทำไป จะสนุกและสร้างสรรค์ขนาดไหน? เพราะนี่คือกิจกรรมที่เป็นพันธกิจที่ผูกมัดหัวใจของประชาคมไว้กับวิทยาเขต บทเรียนที่ได้จากการดำเนินการดังกล่าวสามารถนำไปเผยแพร่และขยายผลในวงกว้างต่อไป (หมายเหตุ ผมเคยลงมือผลักดันในลักษณะนี้มาแล้ว โดยผ่านวิชาวิทยาเขตสีเขียว แต่ไม่สำเร็จ เพราะพลังของผมอ่อนแอเกินไป ในขณะที่ผู้บริหารก็ไม่สนใจเรื่องทำนองนี้) ในความเห็นของผมโครงการทั้ง 4 ที่เพิ่งอนุมัติไป (ที่มีเลขาธิการ คสช.เป็นประธาน) นั้น ไม่น่าจะอยู่ในข่ายของการอนุรักษ์พลังงาน แต่น่าจะเป็นโครงการที่อยู่ในระบบงบประมาณปกติและเน้นเทคโนโลยี เท่าที่ผมได้ศึกษาจาก “แผนอนุรักษ์พลังงาน 20 ปี 2554 ถึง 2573” ซึ่งถือว่าเป็นงานศึกษาที่ดีมากชิ้นหนึ่ง ผมขอนำมากล่าวถึงในที่นี้ 2 ประการ คือ หนึ่ง มีการเสนอให้จัดงบประมาณในช่วง 5 ปีๆละ 5,900 ล้านบาท โดยจำแนกเป็นด้านการอุดหนุนผลประหยัด 68% งบสนับสนุนงานวิจัยและสาธิต 12% งบบริหารจัดการและประชาสัมพันธ์ 10% และงบพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานเพื่อรองรับมาตรการด้านมาตรฐานและฉลากประสิทธิภาพพลังงาน 5% และพัฒนาบุคลากร 5% แต่แค่ 6 โครงการที่เพิ่งอนุมัติไปเรียบร้อยโรงเรียน คสช.นี้ก็ปาเข้าไปถึง 46% ทั้งๆที่ด้านการวิจัยและสาธิตมีแค่ 12% เท่านั้น นั่นคือมากกว่ากรอบที่กำหนดไว้อย่างน้อย 4 เท่าตัว สอง ในแผนอนุรักษ์ฯ ได้กำหนดจุดเด่นไว้ 10 ข้อ โดยที่ในข้อแรกต้องการจะลดความเข้มของการใช้พลังงานในปี 2573 ให้ได้ 25% ของปี 2548 แต่เมื่อแผนนี้ดำเนินการไปได้ 3 ปี แทนที่จะลดลงแต่กลับเพิ่มขึ้น และหากปล่อยให้เป็นเช่นนี้ต่อไป การใช้พลังงานของประเทศไทยก็จะฟุ่มเฟือยสักขนาดไหน โดยสรุป การใช้พลังงานให้มีประสิทธิภาพและประหยัด (หรือการอนุรักษ์พลังงาน) เป็นสิ่งที่ดีและมีความจำเป็นมากสำหรับสังคมไทย แต่สิ่งที่กระทรวงพลังงานได้ดำเนินการมาแล้วโดยผ่านกองทุนเพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงานนั้น“เสมือนมีบางสิ่งบางอย่างที่ลึกลับและมีปัญหาสลับซับซ้อนแอบแฝงให้น่าสงสัยอยู่มาก” ซึ่งเขาเรียกว่า แดนสนธยา ในขณะเดียวกัน น่าเสียดายที่กองทุนเพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงานได้ตกหล่นไปจากความสนใจของประชาชนโดยไม่ได้ตั้งใจ ทั้งๆ ที่จริงๆ ประชาชนได้เรียกร้องต้องการให้มีการปฏิรูปพลังงานอย่างเป็นระบบครบถ้วนมาอย่างยาวนาน ไม่ใช่แค่ประเด็นปิโตรเลียมไทยมีน้อยหรือมีมาก ดังที่ท่านนายกฯ ประยุทธ์จับมาเป็นประเด็นตั้งคำถามต่อสังคมให้หลงทาง รวมทั้งการปฏิรูปด้านอื่นๆ ด้วย |
คนไทยก้อเป็นแบบที่เป็น ลืมง่าย แค้นสั้น หลงกระแส ชอบแห่ทำตามๆกัน เชื่อตามๆกัน คิดตามๆกัน ชอบดูละครน้ำเน่า ชอบดูตลก ชอบดูเกมโชว์ ...
วันพฤหัสบดีที่ 2 ตุลาคม พ.ศ. 2557
“กองทุนเพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงาน”: แดนสนธยานับหมื่นล้านบาท!
ตัวอย่างดีๆ จากต่างประเทศ แล้วย้อนดูการปฏิรูปพลังงานไทย
| ในช่วงสัปดาห์ที่ผ่านมา ในขณะที่ประเทศไทยเราได้จัดเวทีถาม-ตอบปฏิรูปพลังงานซึ่งสร้างความสนใจให้กับประชาชนได้มากพอสมควร แต่ในต่างประเทศก็มีเหตุการณ์สำคัญเกี่ยวกับพลังงานด้วยเหมือนกัน บางเหตุการณ์มีความสำคัญมากที่สุดในประวัติศาสตร์ของโลกเลยทีเดียวผมจะนำมาเล่าพร้อมด้วยภาพสวยๆ ในที่นี้ครับ แต่ก่อนจะไปตรงนั้น ผมขออนุญาตออกความเห็นเกี่ยวกับเวทีถาม-ตอบของเราคนไทยสักนิดครับ สิ่งแรกคือการออกแบบเวที เนื่องจากเรื่องพลังงานเป็นเรื่องที่ซับซ้อนเกี่ยวพันกันหลายมิติตั้งแต่ระดับปรัชญาหรือแนวคิดไปจนถึงระดับข้อมูล ข้อเท็จ-จริงเชิงตัวเลข ดังนั้นการถาม-ตอบเป็นข้อๆ ในเวลาอันสั้นจึงเป็นเรื่องยากมากที่จะทำให้ผู้ฟังเกิดความเข้าใจได้อย่างรอบด้านและครบถ้วน เรื่องพลังงานไม่ได้เป็นเรื่องเดียวโดดๆ แต่มันเกี่ยวข้องกับเรื่องสำคัญใหญ่ๆ ของมนุษย์ 5 เรื่องด้วยกันอย่างแยกจากกันไม่ได้เลยทีเดียว คือ หนึ่ง เป็นประเด็นด้านประชาธิปไตยที่มีหัวใจอยู่ที่การกระจายอำนาจแต่ไม่ว่าถ่านหิน น้ำมัน และก๊าซธรรมชาติ (ที่ยกมาเสวนากันบนเวทีนั้น) เป็นพลังงานที่มาจากการผูกขาดที่คนจำนวนน้อยในโลกและในประเทศเท่านั้น ที่สามารถเข้าไปเอามาใช้และกำหนดราคาได้ตามอัธยาศัยดังนั้น จึงเป็นแหล่งพลังงานที่เป็นเผด็จการโดยอัตโนมัติ ในขณะที่พลังงานหมุนเวียน โดยเฉพาะพลังงานแสงอาทิตย์เป็นพลังงานที่กระจายอยู่ทั่วไป อยู่บนหลังคาบ้านเราทุกคน เป็นพลังของคนท้องถิ่น พลังงานของชุมชนดังนั้น จึงเป็นแหล่งพลังงานที่เป็นประชาธิปไตยโดยอัตโนมัติ สอง เป็นประเด็นด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ทั้งระดับท้องถิ่นใกล้แหล่งผลิตจนถึงระดับการเปลี่ยนแปลงสภาวะภูมิอากาศโลกซึ่งเป็นประเด็นที่ภาคประชาชนทั่วโลกได้ลุกขึ้นมาเตือนผู้นำโลก (ตามที่ผมจะเล่าให้ฟัง) ผมเองได้มีโอกาสเยี่ยมชาวบ้านใกล้หลุมเจาะสำรวจปิโตรเลียมในภาคอีสานหลายหมู่บ้าน ชาวบ้านหลายคนล้มป่วย ปากเบี้ยว เป็นลม เป็นผื่นคัน แขนขาอ่อนแรงจากก๊าซพิษ ยังไม่นับชาวบ้านแม่เมาะหลายร้อยคนทั้งที่เสียชีวิตไปแล้วและกำลังทรมานจากพิษโรงไฟฟ้าถ่านหิน นอกจากนี้ อย่างที่เราทราบกันดีแล้วว่า การเผาพลังงานฟอสซิลเป็นต้นเหตุสำคัญที่สุดที่ทำให้เกิด “โลกร้อน” ส่งผลให้เกิดภัยพิบัติมากขึ้นทั่วโลก ซึ่ง “แม้คนจะไม่ชอบ แต่ยุงและโรคระบาดชอบมาก” สาม เป็นประเด็นการพัฒนาซึ่งในระยะหลังๆ ได้ถูกลากจูงไปให้เน้นที่การใช้พลังงานฟอสซิลที่พ่อค้าผูกขาดเป็นส่วนประกอบหลัก แทนที่จะเน้นที่การพัฒนาทางจิตวิญญาณและวัฒนธรรมที่ใช้พลังงานน้อยแต่นำมนุษย์ไปสู่ความสุขที่ยั่งยืนได้ การพัฒนาในลักษณะนี้ได้ทำให้พ่อค้าพลังงานสามารถกอบโกยกำไรมหาศาล พร้อมกับกีดกันเชิงนโยบายต่อพลังงานหมุนเวียน ส่งผลให้เกิดความเหลื่อมล้ำที่กว้างมากขึ้นๆ ความเหลื่อมล้ำยิ่งมากขึ้น ยิ่งทำให้ความไว้เนื้อเชื่อใจซึ่งกันและกันของมนุษย์น้อยลง สี่ เป็นประเด็นสิทธิมนุษยชนพลันที่พ่อค้าสามารถสร้างนโยบายพลังงานของรัฐได้แล้วพวกเขาก็ใช้กลไกและเครื่องมือของรัฐที่เป็นช่องโหว่เพื่อกีดกันผู้ได้รับผลกระทบออกจากกระบวนการ เช่น หลอกชาวบ้านให้เซ็นชื่อเพื่อรับกระเป๋า แล้วนำเอกสารไปอ้างว่าเห็นด้วยกับโครงการ ปล่อยน้ำเสียลงคลองสาธารณะซึ่งเป็นแหล่งหากินของชาวบ้าน ล่าสุดมีการนำของเสียไปทิ้งชายหาดซึ่งเป็นสถานที่ท่องเที่ยวสำคัญ เป็นต้น ซึ่งหน่วยงานของรัฐที่รับผิดชอบกลับมองไม่เห็น สมเด็จพระสันตะปาปาฟรานซิส (องค์ปัจจุบัน) ตรัสว่า “สิทธิมนุษยชนไม่ได้ถูกละเมิดโดยการก่อการร้าย การข่มขู่และการลอบสังหารเท่านั้น แต่เป็นการละเมิดทางโครงสร้างเศรษฐกิจที่ไม่ยุติธรรม ซึ่งนำไปสู่ความเหลื่อมล้ำอย่างมหาศาลด้วย” ห้าเป็น ประเด็นการก่อสงครามในขณะที่ชาวโลกลุกขึ้นมาเรียกร้องให้ผู้นำประเทศทั่วโลกหันมาแก้ปัญหาสภาวะโลกร้อนอย่างจริงจังได้ไม่กี่ชั่วโมง สหรัฐฯ ก็ยิงขีปนาวุธเข้าไปในประเทศซีเรียด้วยข้ออ้างที่ว่า “ต่อต้านการก่อการร้าย” ข้อเท็จจริงเป็นอย่างไร เรายังไม่ทราบชัด แต่ในกรณีสงครามอิรักซึ่งรัฐบาลอเมริกันอ้างว่าเป็นผู้สะสมอาวุธนิวเคลียร์ร้ายแรงแต่ชาวอเมริกันระดับประธานกองทุนกลางของรัฐบาลกลางสหรัฐอเมริกาเอง (Alan Greenspan) ได้เปิดเผยในภายหลังว่า “สงครามอิรักเป็นเรื่องของน้ำมัน” (‘Iraq war is largely about oil’) นอกจากนี้ ข้อมูลประจักษ์ชัดว่า หลังการก่อสงครามแต่ละครั้งพ่อค้าน้ำมันจะได้กำไรมหาศาลทุกครั้งจากราคาน้ำมันดิบที่พุ่งสูงขึ้น มันเป็นการสมคบคิดของคนที่เป็นผู้นำโลกและพ่อค้าน้ำมันซึ่งสัมพันธ์กันอย่างใกล้ชิด ในขณะที่ค่าใช้จ่ายจากสงครามเป็นเงินภาษีของประชาชน บางท่านอาจจะรู้สึกว่าผมนำเรื่องไกลตัวมาพูด แต่ผมยืนยันว่าเป็นเรื่องที่กระทบต่อราคาพลังงานอย่างชัดเจน ที่พ่อค้าน้ำมันทั้งที่เป็นบริษัทต่างชาติที่ได้รับสัมปทาน (ซึ่งเป็นระบบเมืองขึ้น) ได้โกยกำไรมหาศาลรวมทั้งบริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน) ด้วย จากข้อมูลในรายงานของกรมเชื้อเพลิงธรรมชาติเอง เราสามารถคำนวณเองได้ว่า (รายงานไม่ได้คำนวณให้ เพราะต้องการจะหลอกให้คนไทยหลง) ในปี 2555 บริษัทรับสัมปทานปิโตรเลียมในประเทศไทยได้กำไรสุทธิ (หลังจากหักทุกอย่างออกไปแล้ว) ถึงร้อยละ 117 ของเงินลงทุนในปีนั้น คิดเป็นยอดกำไรสุทธิประมาณ 1.9แสนล้านบาทมันไม่มากเกินไปหน่อยเหรอ? เสียดายที่ความจริงเรื่องนี้ไม่ได้มีการเปิดเผยบนเวทีถาม-ตอบ ทั้งๆ ที่ผมเองได้เขียนเรื่องนี้มาเมื่อประมาณ 2 เดือนก่อนหน้านี้แล้ว แต่คนไม่สนใจ ผมอยากจะนำประโยคสำคัญของ ดร.เฮอร์มันน์ เชียร์ นักเคลื่อนไหวและนักการเมืองชาวเยอรมันว่า “การถกเถียงเรื่องพลังงานโดยการแยกส่วนตามลำพังคือการลวงทางปัญญา” เพราะเรื่องพลังงานเกี่ยวพันกับปัญหาสิ่งแวดล้อม น้ำเสีย อากาศเสีย ปัญหาสุขภาพ ปัญหาความเหลื่อมล้ำ ดังที่กล่าวแล้ว รวมไปถึงปัญหาการคอร์รัปชันที่เติบโตอย่างรวดเร็วมากในประเทศไทยด้วย คราวนี้มาถึงเรื่องดีๆ จากต่างประเทศ ผมมี 3 เรื่องที่จะนำเสนออย่างสั้นๆ ผมทราบดีครับว่า คนไทยส่วนใหญ่ไม่ชอบอ่านอะไรยาวๆ ยากๆ แต่ผมก็จะพยายามหลีกเลี่ยงเท่าที่จะทำได้ เรื่องที่หนึ่ง การเดินขบวนของประชาชนเพื่อหยุดสภาวะโลกร้อน โดยใช้ชื่อว่า “People’s Climate March” ซึ่งจัดขึ้นที่เมืองนิวยอร์ก สหรัฐอเมริกา ผู้จัดอ้างว่ามีผู้เข้าร่วมมากว่าทุกครั้งที่เคยจัดงานมาคือประมาณ 4 แสนคนจากทั่วโลก 162 ประเทศ วัตถุประสงค์ของผู้จัดก็เพื่อเตือนให้ผู้นำประเทศทั่วโลกลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกโดยการหันมาใช้พลังงานหมุนเวียน พร้อมกับย้ำว่า “เราต้องการการกระทำ ไม่ใช่แค่ดีแต่พูด” กลุ่มนักวิทยาศาสตร์ที่มีชื่อเสียงของโลกได้ออกมาเตือนชาวโลกเมื่อประมาณปี 2550 ว่า ระดับคาร์บอนไดออกไซด์ในอากาศ (ซึ่งส่วนใหญ่เกิดจากการเผาพลังงานฟอสซิล) ที่พอจะปลอดภัยต่อโลกนั้นควรจะไม่เกิน 350 พีพีเอ็ม (ส่วนในล้านส่วน) ในวันที่นักวิทยาศาสตร์ออกมาเตือนนั้นระดับคาร์บอนไดออกไซด์อยู่ที่ระดับ 385 พีพีเอ็ม จึงขอให้ชาวโลกช่วยกันปรับลดไปสู่ระดับที่ปลอดภัย แต่นอกจากจะลดลงไม่ได้แล้วระดับดังกล่าวกลับเพิ่มขึ้นไปถึง 400 พีพีเอ็มในปีนี้ ผมพยายามหารูปสวยๆ มีความหมายดีๆ มานำเสนอ แต่ผมไปพบที่ออสเตรเลียเป็นการเดินขบวนของชาวเมลเบิร์นที่มีผู้มาชุมนุมประมาณ 3 หมื่นคน ผมชอบความหมายของข้อความในโปสเตอร์มากๆ ครับ จึงนำมาให้ดูกันครับ | |||
สรุปว่า ประชาชนทั่วโลกต้องเชื่อมต่อและเสริมพลังกัน เราจะฝากความหวังไว้กับผู้นำประเทศไม่ได้เพราะคนเหล่านั้นมักจะเป็นพวกที่ (1) ดีแต่ปาก (2) ชอบแก้ตัว และ (3) ขาดความกล้าหาญ เรื่องที่สอง การนัดกันชุมนุมของชาวออสเตรเลียทั่วประเทศ เมื่อวันที่ 26 กันยายน 2557 ภาพซ้ายมือเป็นโปสเตอร์เชิญชวนให้คนมาร่วมรณรงค์ ส่วนขวามือเป็นภาพที่กำลังรณรงค์ | |||
ปัจจุบันชาวออสเตรเลียได้ติดโซลาร์เซลล์และพลังงานความร้อนกว่า 1.2 ล้านหลังแล้ว ในรัฐออสเตรเลียใต้ติดตั้งไปแล้วเป็นสัดส่วนมากที่สุด คือ1 หลังในทุกๆ 4 หลัง ทั่วประเทศเป็น 1 ใน 7 หลัง ถ้าติดระบบโซลาร์เซลล์ขนาด 3.0 กิโลวัตต์ ปกติราคา $9,000 ภายใต้โครงการดังกล่าวรัฐบาลจะจ่ายเงินสนับสนุนให้ $4,000 ในหนึ่งปี ถ้าติดตั้งที่เมืองเพิร์ท ออสเตรเลียตะวันตก จะผลิตไฟฟ้าได้ปีละประมาณ 4,700 หน่วย (ค่าไฟฟ้าเฉลี่ยหน่วยละ 8.41 บาท) ดังนั้นผู้ติดตั้งจะได้ทุนคืนภายในประมาณ 4 ปี แต่ถ้ารัฐบาลไม่สนับสนุนเลย ผู้ติดตั้งจะได้ทุนคืนประมาณ 7 ปี (คิดคร่าวๆ จากข้อมูลที่ค้นได้จากเว็บไซต์) รัฐบาลกลางอ้างว่า เป็นเรื่องไม่ถูกต้องที่เอาเงินภาษีของคนจากบ้านที่ไม่ได้ติดไปอุดหนุนบ้านคนที่ติดตั้งซึ่งฟังเผินๆ ก็ดูดีและมีเหตุผลดี แต่ผู้คัดค้านนโยบายตัดการสนับสนุนของรัฐบาลให้แย้งว่า “การอุดหนุนของรัฐบาลจะทำให้ค่าไฟฟ้าแพงขึ้นในช่วงแรกเท่านั้น แต่ในระยะกลางและระยะยาวตลอด 25 ปีแล้ว ค่าไฟฟ้าที่ผลิตจากถ่านหินและอื่นๆ ก็จะมีราคาแพงกว่าที่ผลิตจากแสงอาทิตย์บ้านคนที่ไม่ได้ติดก็จะได้ประโยชน์” นอกจากนี้ผู้สนับสนุนโซลาร์เซลล์อ้างว่า “โซลาร์เซลล์ทำให้รัฐบาลไม่ต้องสร้างโรงไฟฟ้าในช่วงพีคหรือช่วงที่ใช้ไฟฟ้าสูงสุดซึ่งเกิดขึ้นในตอนเที่ยงวันหรือบ่ายๆ และยังทำให้ระบบไฟฟ้ามีความเสถียรด้วย” อ้าว! ใครจะเถียงแทนรัฐบาลออสเตรเลียก็ว่ามาเลยครับ ผมเองก็อยากรู้เหมือนกันเพราะเป็นประเด็นทางเทคนิคมาก ถ้ามีปัญหาจริงแล้วทำไมออสเตรเลียและเยอรมนีจึงสามารถแก้ปัญหาได้ เรื่องที่สามเป็นเรื่องรถยนต์ไฟฟ้า ก่อนอื่นดูรูปกันก่อนคงจะดูไม่ยากครับ | |||
สรุป สถานการณ์ของประเทศไทยในวันนี้ไม่ต่างอะไรกับสงคราม แต่เป็นสงครามที่ไม่ได้ใช้อาวุธ ไม่ใช้ระเบิด เป็นสงครามระหว่างพ่อค้าพลังงานที่มีข้าราชการและนักการเมืองเป็นตัวแทนกับคนไทยทั้งประเทศ โดยกลุ่มที่มีอำนาจในตำแหน่ง เป็นผู้กำหนดและสร้างนโยบายพลังงานที่มีลักษณะ 2 ด้าน ด้านหนึ่งเพื่อแย่งชิงทรัพยากรปิโตรเลียมมาใช้ให้หมดโดยเร็ว โดยไม่สนใจปัจจัยอื่นๆ อีก 5 ด้านที่กล่าวมาแล้ว ผมได้อ่านจากบางสื่อ (แต่ไม่ได้ฟังเอง) ว่า บนเวทีถาม-ตอบปฏิรูปพลังงานครั้งที่เพิ่งผ่านมา มีอดีตข้าราชการคนหนึ่งแสดงความเห็นว่า ปิโตรเลียมถ้าไม่เอามาใช้อีกหน่อยก็จะไม่มีค่า นับเป็นเหตุผลที่ถ้าไม่ไร้เดียงสาก็ต้องถือว่าใจดำมากๆ อีกด้านหนึ่งก็กีดกันการใช้แหล่งพลังงานที่เป็นประชาธิปไตย ที่กระจายตัวอยู่ทั่วไปและเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม โดยการเขียนนโยบาย เช่น การจำกัดโควตาการใช้พลังงานแสงอาทิตย์ ทั้งๆ ที่ประเทศเยอรมนีต้นแบบของความสำเร็จไม่มีการจำกัดโควตา นอกจากนี้ของไทยยังมีระเบียบหยุมหยิมให้รำคาญอีกต่างหาก สุดท้าย ขอสรุปว่า นิทานเรื่องนี้สอนให้รู้ว่า ประชาชนต้องพึ่งตนเอง พลังของประชาชนต้องได้มาด้วยการต่อสู้เช่นเดียวกับที่ชาวต่างประเทศอื่นๆ กำลังต่อสู้ดังที่ได้กล่าวมาแล้ว และท้ายสุด พลังของประชาชนย่อมยิ่งใหญ่กว่าพลังของคนที่อยู่ในตำแหน่งอย่างแน่นอนและเป็นพลังที่ยั่งยืนด้วย ขณะเดียวกันภาคประชาชนไทยเองต้องมีความใฝ่รู้และค้นหาความจริงให้มากกว่านี้ ทำไมกับเรื่องที่ไม่สำคัญคนไทยเรามักจะรู้ดีมาก รวมถึงการเชื่อมต่อประสานพลังกันให้เข้มแข็งมากกว่านี้ เชื่อมั่นครับว่าคนไทยเราต้องทำได้ พลังประชาชนยิ่งใหญ่กว่าอย่างแน่นอน |
สมัครสมาชิก:
บทความ (Atom)
